Sınıf Gezisini Derse Bağlamak: Öncesi, Sırası ve Sonrası İçin Etkinlik Planı

Bir sınıf gezisinin derse dönüşmesi, otobüse binmeden önce başlayan ve okula döndükten sonra devam eden bir sürecin sonucudur.İlkokul çağındaki çocuklar gördüklerini hızla soğurur ama aynı hızla dağıtır. Gezinin bıraktığı izin kalıcı olması için üç aşamanın da planlanması gerekir: öncesi, sırası ve sonrası. Bu üç aşamalı yöntem, ekstra bütçe gerektirmeyen ama gezinin öğrenme değerini kat kat artıran basit bir çerçevedir.

Birinci Aşama: Geziden Önce Merak Uyandırmak

Çocuk bir yere gitmeden önce oraya dair bir sorusu varsa, gezi boyunca gözlemci olur. Sorusu yoksa yalnızca izleyici kalır. Bu nedenle gezi öncesi hazırlığın amacı bilgi vermek değil, merak oluşturmaktır.

Gezi tarihinden birkaç gün önce sınıfta yapılabilecek kısa etkinlikler:

• Gidilecek yerin tek bir fotoğrafını göstermek ve "Sizce burada ne var?" diye sormak
• Her çocuğun geziye dair bir soru yazması ve bu soruyu defterine not etmesi
• Konuyla ilgili kısa bir hikâye okumak ve hikâyenin sonunu geziye bırakmak
• Basit bir kelime listesi hazırlamak; çocuklar bu kelimeleri gezide bulmaya çalışsın

Bu hazırlık on beş dakikayı geçmez ama gezinin tonunu tamamen değiştirir. Sorusu olan çocuk, cevabını aramak için bakar.

İkinci Aşama: Gezi Sırasında Gözlemi Yönlendirmek

Gezi sırasında en sık yapılan hata, çocuklara sürekli bilgi aktarmaktır. Oysa ilkokul yaşındaki bir çocuk, art arda anlatılan bilgilerin çok küçük bir kısmını hatırlar. Bunun yerine gözlemi yönlendiren kısa görevler çok daha etkilidir.

Uygulaması kolay gözlem görevleri:

• Üç nesne görevi:Her çocuk kendisine en ilginç gelen üç şeyi seçsin ve nedenini not etsin.
• Karşılaştırma görevi:"Bugün gördüğün en eski şey ile en yeni şey neydi?"
• Çizim molası:On dakikalık bir molada çocuklar gördükleri bir ayrıntıyı çizsin.
• Sesli gözlem:Gözlerini kapatıp duydukları sesleri sayma; özellikle doğa gezilerinde etkilidir.

Görevler basit tutulmalı ve sayıca az olmalıdır. İki iyi görev, sekiz yarım kalmış görevden daha değerlidir. Ayrıca gezi süresinin ilkokul grupları için iki saati aşmaması, dikkatin dağılmadan korunmasına yardımcı olur.

Üçüncü Aşama: Geziden Sonra Öğrenmeyi Sabitlemek

Öğrenmenin kalıcı hâle geldiği yer sınıftır. Geziden sonraki ilk ders, deneyimin en taze olduğu andır ve bu fırsat çoğu zaman kaçırılır. Oysa dönüş gününün ertesinde ayrılacak tek bir ders saati, gezinin etkisini haftalarca uzatabilir.

Gezi sonrası için etkili etkinlikler:

• Gezi öncesi yazılan soruların tekrar okunması ve cevaplanması
• Sınıf panosunda ortak bir "gezi haritası" oluşturmak
• Her çocuğun bir cümlelik "en çok şaşırdığım şey" notu yazması
• Küçük gruplar hâlinde kısa sunumlar yapılması
• Aileye anlatmak üzere evde paylaşılacak bir görev verilmesi

Bu etkinlikler çocuğa yaşadığını dile dökme fırsatı verir. Anlatılan deneyim, anlatılmayana göre çok daha uzun süre hatırlanır.

Üç Aşamayı Müfredata Bağlamak

Yöntemin gerçek gücü, üç aşamanın da aynı kazanıma bağlanmasıyla ortaya çıkar. Örneğin hayat bilgisi dersinde "yaşadığımız yer" konusu işleniyorsa, gezi öncesi mahalle haritası çizilir, gezi sırasında yapıların işlevleri gözlemlenir, gezi sonrası ise sınıfça büyük bir harita oluşturulur. Böylece gezi, konunun dışında kalan bir etkinlik değil, konunun merkezinde yer alan bir uygulama olur.

Benzer bir kurgu fen bilimleri, görsel sanatlar ve Türkçe dersleri için de yapılabilir. Önemli olan kazanımın önceden seçilmiş olmasıdır; gezi bittikten sonra "acaba hangi derse bağlasak" diye düşünmek, bağlantıyı zayıflatır.

Öğretmenler İçin Kısa Kontrol Listesi

• Gezinin bağlanacağı kazanım belirlendi mi?
• Gezi öncesi merak etkinliği planlandı mı?
• Gezi sırasında verilecek görevler en fazla iki tane mi?
• Dönüş sonrası için bir ders saati ayrıldı mı?
• Aileyle paylaşılacak bir çıktı düşünüldü mü?

Bu beş sorunun yanıtı evet ise gezi, sınıfın öğrenme akışının doğal bir parçası hâline gelmiş demektir. Edu Gezi olarak ilkokul gruplarıyla çalışırken programı bu üç aşamayı gözeterek kuruyor, öğretmenlere gezi öncesi ve sonrası için hazır etkinlik önerileri sunuyoruz. Çünkü iyi bir gezi, çocuğun eve "çok eğlendim" diye değil, "şunu öğrendim" diye dönmesiyle tamamlanır.